دو كوه چشمه‌هاى آب فراوان جارى است و درختان ميوه و دژها و چاههايى كهن از زمان روميان باقى مانده است . برقه اقليمهاى بسيارى دارد كه طوايف بربر در آن سكونت دارند . لنگرگاه برقه ، شهر قديمى برنيق است كه بر ساحل درياى شور و در دو منزلى شهر برقه واقع است و مردم آن ، قومى از فرزندان روميان قديمند . از ديگر شهرهاى بندرى برقه ، شهر اجدابيه است كه دژى دارد . در اين شهر مسجد جامع و بازارهايى داير است . « 1 » نخستين خليفهء فاطمى ، عبيد الله مهدى ، پس از كشتن ابو عبد الله شيعى در سال 298 ق / 910 - 911 م ولايتعهدى را به پسر خود ، ابو القاسم نزار ، داد و حباسة بن يوسف بربرى را نيز به امارت برقه فرستاد . « 2 » اصطخرى در وصف برقه مىنويسد : شهركى ميانه است ، نه كوچك و نه بزرگ ؛ ناحيتى آبادان دارد و گرداگرد شهر از هر طرف بيابان است و گروهى از بربرها ، آنجا مقام دارند و هر سال از مصر كارگزارى به آنجا مىآيد تا آنگاه كه عبيد الله مهدى بر مغرب مستولى شد و عاملان مصر را از آنجا بزاند . « 3 » ابن حوقل ، جهانگرد قرن چهارم هجرى ، از برقه عبور كرده و در وصف آن مىنويسد : ناحيه‌اى وسيع و آباد و وسعت آن ، يك روز راه و كسرى در همين مقدار است . اطراف اين منطقه را از همهء جهات كوه احاطه كرده است و زمينش قرمز رنگ و خاكش معطر است و لباس مردم آنجا هميشه قرمز رنگ است و به همين لحاظ ، در شهر فسطاط از ديگر مردم مغرب شناخته مىشوند . در اين منطقه آباديهايى است كه طوايف بربر در آنها سكونت دارند و اين منطقه هم صحرايى و هم دريايى و هم كوهستانى است . برقه براى كسانى كه از مصر به قيروان مىروند ، نخستين شهر است . در اين شهر بازرگانان بيگانه در همه وقت فراوانند و بدون وقفه در تجارت و بازرگانىاند . از برقه پوستهاى دبّاغى شده‌اى كه از جزيره اوجله به آنجا مىآيد به مصر برده مىشود . برقه بازارهاى پررونقى دارد كه پشم ، فلفل ، عسل و موم ، روغن زيتون و انواع ديگرى از كالاها ، كه از مشرق يا مغرب به آنجا صادر مىشود در آنجا عرضه مىگردند . « 4 » صاحب

--> ( 1 ) . البلدان ؛ ص 121 - 122 . ( 2 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 52 . ( 3 ) . مسالك و ممالك ؛ ص 40 . ( 4 ) . صورة الارض ؛ جزء 1 ، ص 69 .